Emtia Ticaretinde Incoterms: Neyi Düzenler, Neyi Açıkta Bırakır

Emtia sözleşmelerinin çoğu, milyonlarca dolarlık riski üç harfle paylaştırır. FOB Rotterdam. CIF Mersin. DAP Jebel Ali. Tacirler bu terimleri her gün kullanır; çoğu zaman kendi yükümlülüklerinin nerede bittiğini, karşı tarafınkinin nerede başladığını tam olarak bilmeden.

Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayımlanan ve halihazırda 2020 baskısı yürürlükte olan Incoterms, gerçekten kullanışlı bir araçtır. Karmaşık bir yükümlülükler kümesini, her iki tarafın da tanıdığı bir kısaltmaya sıkıştırır. Ancak kapsamı çoğu kişinin sandığından dardır ve uyuşmazlıklar tam da bu boşluklarda doğar.

Incoterms gerçekte neyi belirler

Bir Incoterm sınırlı sayıda soruya cevap verir, ama bunları iyi cevaplar:

Risk satıcıdan alıcıya ne zaman geçer? Terimin asıl işlevi budur. FOB'da risk, mallar belirlenen limanda gemiye yüklendiğinde geçer. CIF'te de risk yükleme anında geçer — satıcı navlunu ve sigortayı varış noktasına kadar ödese bile. DAP'ta ise risk, mallar belirlenen yerde alıcının tasarrufuna bırakılana kadar satıcıda kalır.

Hangi masrafı kim öder? Taşıma, yükleme, boşaltma, ihracat ve ithalat işlemleri. Terim her masraf kalemini paylaştırır.

Gümrük işlemlerini kim yürütür? İhracat gümrüğü genellikle satıcının, ithalat gümrüğü genellikle alıcının işidir. DDP bu kuralın istisnasıdır: satıcı ithalat gümrüğünü ve vergilerini üstlenir — satıcıların, yabancı bir ülkede bunun ne anlama geldiğini yeterince değerlendirmeden sıkça kabul ettiği bir yükümlülük.

Taşıma ve sigortayı kim ayarlar? Yalnızca iki terim — CIF ve CIP — satıcıya sigorta yaptırma borcu yükler. Diğer tüm terimlerde sigorta, sözleşmesel bir borç değil, ticari bir tercihtir.

On bir terim ve grupları

Yedi terim her taşıma türü için kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP. Dört terim ise yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığına ayrılmıştır: FAS, FOB, CFR ve CIF.

Bu ikinci grup göründüğünden daha önemlidir. FOB, CFR ve CIF, malların geminin küpeştesini geçmesi fikri üzerine kuruludur — ambara dökülen dökme yüke uyan, konteynere ise kötü uyan bir model. Bir konteyner, yüklemeden günler önce terminale teslim edildiğinde satıcı, terimin tarif ettiği risk geçiş anından çok önce kontrolü kaybetmiş olur. MTO'nun kendi rehberliği, konteynerli yüklerde FCA, CPT veya CIP kullanılması yönündedir. Uygulamada ise FOB, büyük ölçüde alışkanlıktan, konteyner sözleşmelerine hâlâ sürekli yazılmaktadır.

Uyuşmazlık doğuran boşluklar

Asıl sorun burada başlar. Incoterms, tacirlerin kapsadığını varsaydığı birkaç konuda tamamen sessizdir.

Mülkiyet, riskle birlikte geçmez. Bu çoğu kişiyi şaşırtır. Incoterm, hasar ve zarar riskini paylaştırır; mülkiyetin ne zaman geçtiği konusunda hiçbir şey söylemez. Mülkiyet, satış sözleşmesine ve uygulanacak hukuka göre geçer. Satıcı hiçbir risk taşımadan malın maliki olmaya devam edebilir; alıcı tüm riski taşıyıp hiçbir şeye malik olmayabilir. Sözleşmeniz mülkiyeti ayrıca düzenlemiyorsa — özellikle mülkiyeti saklı tutma kaydı bakımından — önemli bir soruyu cevapsız bırakmışsınız demektir.

Ödeme koşulları kapsam dışıdır. Incoterms; ödemenin ne zaman muaccel olacağını, hangi belgelerin ödemeyi tetikleyeceğini veya temerrüt halinde ne olacağını söylemez. Akreditif, açık hesap, vesaik mukabili ödeme — bunlar seçilen Incoterm ile uyumlu olması gereken, ancak onun tarafından belirlenmeyen ayrı sözleşmesel mekanizmalardır.

Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü düzenlenmez. Terim, bir hukuk sistemi veya yetkili merci seçmez. Bu kayıtlar bağımsız bir işlev görür ve işler ters gittiğinde büyük önem taşır.

İhlal ve sonuçları kapsanmaz. Neyin teslim edilmeme sayılacağı, hangi tazminatın doğacağı, zamanaşımının ne olduğu — hepsi Incoterm'e değil, sözleşmeye ve uygulanacak hukuka tabidir.

Yaptırımlar ve ihracat kontrolleri her şeyin üstündedir. Hiçbir ticaret terimi tarafları uyum yükümlülüklerinden kurtarmaz. Kısıtlamaya tabi bir ülkeye DDP kabul eden satıcı, hukuka uygun şekilde yerine getirilmesi imkânsız olabilecek bir ithalat gümrüğü borcu altına girmiş olabilir.

Tacirler için pratik noktalar

Bu terimlerin gerçek işlemlerde nasıl davrandığına dair birkaç gözlem.

Terimi yüke ve güzergâha uydurun. Rıhtımda yüklenen dökme emtia deniz terimlerine uygundur. Konteynerli yükler, çok modlu taşımalar ve kapıdan kapıya teslimler için FCA, CPT, CIP veya D-terimleri daha yerindedir.

Yeri kesin biçimde belirtin. "FOB Türkiye" bir terim değil, uyuşmazlık davetiyesidir. Belirtilen liman veya yer, teslim noktasının tartışmaya açık olmayacağı kadar spesifik olmalıdır — FCA'da ise teslimin satıcının işyerinde mi yoksa taşıyıcının terminalinde mi gerçekleştiği, yükleme yükümlülüğünü tümüyle değiştirir.

Incoterms baskısını yazın. Açık bırakmak yerine "Incoterms 2020" ibaresini kullanın. 2010 ve 2020 baskıları, CIP altında gereken sigorta teminat düzeyi ve FCA'da tahsil kaydı gibi konularda anlamlı farklar taşır.

Sigortanın yeterli olduğunu varsaymayın. CIF yalnızca Institute Cargo Clauses uyarınca asgari teminatı gerektirir. Yüksek değerli emtia yükleri için bu düzey çoğu zaman yetersizdir; riski taşıyan alıcı ek teminat yaptırmak veya sözleşmeye daha yüksek bir standart koydurmak isteyebilir.

Terimi ödeme mekanizmasıyla birlikte okuyun. Akreditif, seçilen Incoterm'in satıcıya düzenleme borcu yüklemediği belgeleri talep ediyorsa işlem banka gişesinde tıkanır. Bu, emtia ticareti dokümantasyonunda en sık karşılaşılan pratik aksaklıklardan biridir.

Özün özü

Incoterms bir sözleşme değil, bir yazım kısayoludur. Risk geçişini ve masraf paylaşımını isabetle düzenler; geri kalan her şeyi — mülkiyet, ödeme, uygulanacak hukuk, yetkili merci, ihlalin sonuçları, uyum — çevresindeki sözleşmeye bırakır. İyi kaleme alınmış bir emtia sözleşmesi, Incoterm'i iyi yaptığı iş için kullanır ve gerisini açıkça düzenler.

Zora düşen tacirler nadiren yanlış terimi seçenlerdir. Genellikle terimin, yaptığından fazlasını yaptığını varsayanlardır.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Ticaret terimleri; belirli bir sözleşme, uygulanacak hukuk ve ticari ilişki bağlamında işlev görür. Somut bir işleme ilişkin danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.